Meten en berekenen

Om het stikstofprobleem in kaart te brengen en tot oplossingen te komen, maken onderzoeksinstituten en kennisinstellingen gebruik van meet- en rekenmethodieken.

Wat en waarom er wordt gemeten

Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) meet de hoeveelheid ammoniak en stikstofoxiden in de lucht (concentratie) en de hoeveelheid van deze stoffen die op de grond terecht komt (depositie).

Om dit te kunnen doen heeft het RIVM in heel Nederland meetpunten ingericht met professionele apparatuur. De organisatie van de meetpunten, de mensen en de logistiek samen heet een meetnet.

De gegevens die het RIVM ophaalt worden gebruikt om inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de hoeveelheid ammoniak en stikstofoxiden, om modelberekeningen te controleren en waar nodig aan te passen. En om beter te begrijpen wat er gebeurt in de atmosfeer en de bodem.

Waar kan ik de meetgegevens vinden of meer informatie hierover?

De meetgegevens zijn openbaar en worden via de websites van de meetnetten beschikbaar gesteld.

Het RIVM heeft in 2021 het meetnet uitgebreid en een nieuwe meetstrategie opgesteld waar alle uitbreidingen in beschreven worden. Er wordt onder andere gekeken naar de verdeling van de meetpunten in het land of wat geschikte locaties zijn om de extra meetapparatuur te plaatsen. Meer daarover is te lezen in dit nieuwsbericht op de website van het RIVM.

Meer informatie over het meten van stikstofoxiden en ammoniak is te vinden op de website van het RIVM.

Over AERIUS

AERIUS is het instrument waarmee stikstofneerslag (depositie) op Natura 2000-gebieden binnen Nederland wordt berekend, gemonitord en geregistreerd. AERIUS bestaat uit meerdere delen. AERIUS wordt jaarlijks door het RIVM geactualiseerd om actuele inzichten en gegevens in het rekeninstrument op te nemen.
 

  • AERIUS Calculator is de rekenmachine van AERIUS. Initiatiefnemers kunnen via de rekenmachine het effect meten van projecten op de stikstofdepositie.
  • In AERIUS Register staan de aanvragen voor het stikstofregistratiesysteem.
  • AERIUS Monitor geeft informatie over de huidige en verwachte stikstofdepositie in de Natura 2000-gebieden.
  • AERIUS Scenario en Connect zijn ontwikkeld voor beleid en ruimtelijke plannen zoals bestemmingsplannen.

Gegevens over en inzichten in bijvoorbeeld emissiebronnen, habitattypen of leefgebieden in natuurgebieden en rekenmodellen ontwikkelen zich voortdurend. Elk jaar vindt een actualisatie plaats van AERIUS Calculator om ervoor te zorgen dat bij toestemmingsverlening wordt uitgegaan van actuele gegevens. Voor deze actualisatie gebruikt het RIVM gegevens over emissies en deposities, maar ook data van kennisinstituten als het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), TNO en de Universiteit Wageningen (WUR). De natuurgegevens worden beschikbaar gesteld door de ministeries en provincies.

Adviescollege Meten en Berekenen Stikstof

In 2020 boog een adviescollege, onder leiding van prof. Dr. L. Hordijk, zich over welke verbeteringen mogelijk zijn bij het meten en berekenen van stikstof.

Het Adviescollege geeft in haar adviezen ‘Niet uit de lucht gegrepen’ (maart 2020) en ‘Meer meten, robuuster rekenen’ (juni 2020) aan dat de gebruikte data, methoden en modellen van de onderzoekers voldoende tot goed zijn. De huidige wetenschappelijke aanpak voor het meten en berekenen van stikstofneerslag is geschikt.

Het Adviescollege had wel een aantal aanbevelingen, waaronder het uitbreiden van het aantal metingen en meetpunten. Dat is inmiddels ook gebeurd. Een andere aanbeveling, om een maximale rekenafstand voor alle typen emissiebronnen te hanteren, is ook ingevoerd. Nu is de maximale rekenafstand voor stikstofdepositie 25 kilometer. Het rekeninstrument AERIUS moet hierdoor worden aangepast. Dat gebeurt op 13 januari 2022. U leest daar meer over in dit nieuwsbericht. In dit nieuwsbericht leest u ook wat de gevolgen kunnen zijn voor uw aanvraag en vergunningverlening.

Monitoren van de natuur

In Nederland vindt volop natuurmonitoring plaats binnen en buiten de Natura 2000-gebieden. We hebben de dichtste meetnetten in de wereld. Het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM), met de inzet van duizenden vrijwilligers, is hiervoor ingericht. Ook zijn er afspraken met provincies over de natuurmonitoring, zoals via het Subsidiestelsel Natuur en Landschap. De Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) wordt de komende jaren versterkt en omgevormd tot een toegankelijke database die inzicht geeft in de stand van de natuur.

De stikstofaanpak vraagt dat we per gebied nauwkeuriger dan voorheen de situatie blijven volgen. Ter uitvoering van de Wet stikstofreductie en natuurverbetering en met onder andere het Programma Natuur werkt het Rijk aan de verdere versterking van de monitoring. Met een consortium van PBL, RIVM en WUR wordt gewerkt aan een programma om de rapportages over stikstofreductie en natuurverbetering periodiek te laten plaatsvinden.

Binnen het Nationaal Kennisprogramma Stikstof wordt onderzocht hoe de emissies en verspreiding van stikstof beter in beeld kan worden gebracht. Dit betreft onderzoek dat gericht is op het verminderen van de onzekerheden in emissies, verspreiding en depositie.

Meer weten?

Meer weten over AERIUS, de actualisatie van AERIUS Calculator of habitatkaarten? Lees dan verder op onze pagina Vragen en antwoorden over Meten en Berekenen.

Meer weten over de wetenschap achter het meten en berekenen van stikstof? Meer informatie over het NKS volgt.